9/11 ਦੇ 25 ਸਾਲ: ਜ਼ਖ਼ਮਾਂ ਤੋਂ ਉਮੀਦ ਤੱਕ, ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਨਫ਼ਰਤ ਦਾ ਜਵਾਬ ‘ਸੇਵਾ’ ਅਤੇ ‘ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ’ ਨਾਲ ਦਿੱਤਾ

ਬਲਵਿੰਦਰ ਪਾਲ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ

11 ਸਤੰਬਰ 2001 ਦਾ ਦਿਨ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਕਾਲਾ ਪੰਨਾ ਹੈ। ਅੱਤਵਾਦੀਆਂ ਨੇ ਨਿਊਯਾਰਕ ਦੇ ਟਵਿਨ ਟਾਵਰਾਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। ਚਾਰ ਜਹਾਜ਼ ਅਗਵਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਬੇਕਸੂਰ ਲੋਕ ਪਲਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ। ਮਲਬੇ ਦੇ ਢੇਰ ਹੇਠ ਕੀਮਤੀ ਜਾਨਾਂ ਦਫ਼ਨ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਇਸ ਹਮਲੇ ਨੇ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਹਰ ਨਾਗਰਿਕ ਡੂੰਘੇ ਸਦਮੇ ਵਿੱਚ ਸੀ।
ਇਸ ਹਾਦਸੇ ਵਿੱਚ ਮਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ 60 ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੁਸਲਮਾਨ ਵੀ ਸਨ। ਉਹ ਵੀ ਬਾਕੀ ਲੋਕਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਪੀੜਤ ਸਨ। ਪਰ ਹਮਲੇ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਬਦਲ ਗਿਆ ਸੀ। ਦੇਸ਼ ਭਗਤੀ ਦੇ ਨਾਂ ’ਤੇ ਗੁੱਸਾ ਭੜਕ ਉੱਠਿਆ ਸੀ। ਲੋਕ ਬਦਲੇ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸੜਨ ਲੱਗੇ ਸਨ। ਇਸ ਗੁੱਸੇ ਨੇ ਬੇਕਸੂਰ ਘੱਟ-ਗਿਣਤੀਆਂ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ। ਸ਼ੱਕ ਅਤੇ ਨਫ਼ਰਤ ਦੀ ਇੱਕ ਤੇਜ਼ ਹਨੇਰੀ ਚੱਲ ਪਈ ਸੀ। ਇਸ ਹਨੇਰੀ ਨੇ ਮੁਸਲਿਮ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਲਪੇਟ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲਿਆ ਸੀ।
ਅੱਜ ਇਸ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਪੱਚੀ ਸਾਲ ਬੀਤ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਜ਼ਖ਼ਮਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਅੱਜ ਵੀ ਬਾਕੀ ਹਨ। ਪਛਾਣ ਦਾ ਸੰਕਟ ਅੱਜ ਵੀ ਚੇਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤਾਜ਼ਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਖੀ ਸਿਰਫ਼ ਦਰਦ ਦੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਖੀ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਸਿਦਕ ਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇ ਸਰਬੱਤ ਦੇ ਭਲੇ ਦੀ ਗਾਥਾ ਹੈ। ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਨਫ਼ਰਤ ਦਾ ਟਾਕਰਾ ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬੰਦੂਕ ਦਾ ਜਵਾਬ ਲੰਗਰ ਨਾਲ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ 25 ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਸੰਘਰਸ਼ ਤੋਂ ਸਤਿਕਾਰ ਵੱਲ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਹੈ।
ਪਹਿਲਾ ਹਮਲਾ ਅਤੇ ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਸੋਢੀ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ
ਹਮਲੇ ਤੋਂ ਚਾਰ ਦਿਨ ਬਾਅਦ ਹੀ ਵੱਡਾ ਕਾਂਡ ਵਾਪਰ ਗਿਆ। 15 ਸਤੰਬਰ 2001 ਨੂੰ ਐਰੀਜ਼ੋਨਾ ਦੇ ਮੇਸਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਗੋਲੀ ਚੱਲੀ। ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਸੋਢੀ ਆਪਣੇ ਗੈਸ ਸਟੇਸ਼ਨ ’ਤੇ ਖੜ੍ਹੇ ਸਨ। ਉਹ ਬਾਹਰ ਫੁੱਲ ਲਗਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਫਰੈਂਕ ਰੋਕੇ ਨਾਂ ਦਾ ਗੋਰਾ ਟਰੱਕ ਲੈ ਕੇ ਆਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਸੋਢੀ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ’ਤੇ ਦਸਤਾਰ ਸੀ। ਚਿਹਰੇ ’ਤੇ ਲੰਮੀ ਦਾੜ੍ਹੀ ਸੀ। ਕਾਤਲ ਨੇ ਪੰਜ ਗੋਲੀਆਂ ਚਲਾ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਸੋਢੀ ਮੌਕੇ ’ਤੇ ਹੀ ਮਾਰੇ ਗਏ।
ਇਹ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ 9/11 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਹਿਲਾ ਨਫ਼ਰਤੀ ਕਤਲ ਸੀ। ਸੋਢੀ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਕਸੂਰ ਸਿਰਫ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਰੂਪ ਸੀ। ਕਾਤਲ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਦੇਸ਼ ਭਗਤ ਹੈ। ਪਰ ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਅੰਨ੍ਹੀ ਨਫ਼ਰਤ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਸੀ। ਇਸ ਕਤਲ ਨੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਕੰਬਾ ਦਿੱਤਾ।  ਪਰਵਾਸ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੇ ਦਿਲ ਦਹਿਲ ਗਏ। ਹਰ ਦਸਤਾਰਧਾਰੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅਸੁਰੱਖਿਅਤ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।
ਗਲੀਆਂ ਅਤੇ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਨਾਲ ਨਸਲੀ ਵਿਹਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ‘ਓਸਾਮਾ’ ਅਤੇ ‘ਅੱਤਵਾਦੀ’ ਕਹਿ ਕੇ ਪੁਕਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਗੈਸ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ’ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਿੱਖ ਟੈਕਸੀ ਡਰਾਈਵਰਾਂ ’ਤੇ ਜਾਨਲੇਵਾ ਹਮਲੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਸੁਪਰਮਾਰਕੀਟਾਂ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਸਿੱਖਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਭੱਜਦੇ ਸਨ। ਹਵਾਈ ਅੱਡਿਆਂ ’ਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਘੰਟਿਆਂ ਬੱਧੀ ਰੋਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਦਸਤਾਰਾਂ ਲਾਹ ਕੇ ਤਲਾਸ਼ੀ ਲਈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।
ਘਰਾਂ ਅੰਦਰ ਪਛਾਣ ਦਾ ਸੰਕਟ ਅਤੇ ਡਰ ਦਾ ਸਹਿਮ
ਨਫ਼ਰਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਅਸਰ ਬੱਚਿਆਂ ’ਤੇ ਪਿਆ ਸੀ। ਸਿੱਖ ਬੱਚੇ ਸਕੂਲ ਜਾਣ ਤੋਂ ਡਰਨ ਲੱਗੇ ਸਨ। ਕਲਾਸਾਂ ਵਿੱਚ ਦੂਜੇ ਬੱਚੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਜ਼ਾਕ ਉਡਾਉਾਂਦੇਸਨ।  ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ‘ਬੰਬ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਅਧਿਆਪਕ ਵੀ ਕਈ ਵਾਰ ਚੁੱਪ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ।
ਨੌਜਵਾਨ ਪੀੜ੍ਹੀ ਅੰਦਰ ਹੀਣ-ਭਾਵਨਾ ਘਰ ਕਰ ਗਈ ਸੀ। ਕਈ ਸਿੱਖ ਨੌਜਵਾਨ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਲੁਕਾਉਣ ਲੱਗੇ ਸਨ। ਕੁਝ ਨੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਪੈ ਕੇ ਕੇਸ ਕਟਵਾ ਲਏ ਸਨ ਤਾਂ ਜ਼ੋ ਨਸਲਵਾਦ ਤੋਂ ਬਚ ਸਕਣ।  ਸਦੀਆਂ ਪੁਰਾਣੀ ਸਿੱਖ ਸ਼ਾਨ ਦਹਿਸ਼ਤ ਦੇ ਪਰਛਾਵੇਂ ਹੇਠ ਆ ਗਈ ਸੀ। ਮੁਸਲਿਮ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਹਿਜਾਬ ਲਾਹੁਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਸਨ। ਕਈਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਾਂ ਬਦਲ ਲਏ ਸਨ। ਹਰ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਵਜੂਦ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਦੇ ਫ਼ਿਕਰ ਵਿੱਚ ਸੀ।
ਓਕ ਕਰੀਕ ਦਾ ਖ਼ੂਨੀ ਸਾਕਾ: ਗੁਰਧਾਮਾਂ ’ਤੇ ਕਹਿਰ
ਇਹ ਨਫ਼ਰਤ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਘਟੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਵਧਦੀ ਗਈ ਸੀ। 5 ਅਗਸਤ 2012 ਦੀ ਸਵੇਰ ਆਈ। ਵਿਸਕਾਨਸਿਨ ਸੂਬੇ ਦਾ ਓਕ ਕਰੀਕ ਸ਼ਹਿਰ ਸੀ। ਐਤਵਾਰ ਦਾ ਦਿਨ ਸੀ। ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਸੰਗਤ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਅਚਾਨਕ ਬਾਹਰੋਂ ਗੋਲੀਆਂ ਚੱਲਣ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਆਈ। ਮਾਈਕਲ ਪੇਜ ਨਾਂ ਦਾ ਨਸਲਵਾਦੀ ਅੰਦਰ ਵੜ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਆਟੋਮੈਟਿਕ ਪਿਸਤੌਲ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਅੰਨ੍ਹੇਵਾਹ ਫਾਇਰਿੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਤਵੰਤ ਸਿੰਘ ਕਾਲੇਕਾ ਅੱਗੇ ਵਧੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਮਲਾਵਰ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਕ੍ਰਿਪਾਨ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੰਗਤ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਆਪਣੀ ਛਾਤੀ ਡਾਹ ਦਿੱਤੀ। ਉਹ ਉੱਥੇ ਹੀ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਗਏ।
ਪੰਜ ਹੋਰ ਗੁਰਸਿੱਖ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦਾ ਫ਼ਰਸ਼ ਲਹੂ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਕੰਧਾਂ ’ਤੇ ਗੋਲੀਆਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਛਪ ਗਏ ਸਨ। ਇੱਕ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਸਿੰਘ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਦਮ ਤੋੜ ਗਿਆ। ਹਮਲਾਵਰ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ ਵੀ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਲਈ। ਇਹ ਹਮਲਾ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਦੇ ਸੀਨੇ ’ਤੇ ਵੱਡਾ ਜ਼ਖ਼ਮ ਸੀ। ਪਰ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਇਸ ਦਰਦ ਨੂੰ ਵੀ ਹਜ਼ਮ ਕੀਤਾ। ਸੰਗਤ ਨੇ ਕੋਈ ਹਿੰਸਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੋਈ ਭੰਨਤੋੜ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਅੱਗੇ ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ। ਹਮਲਾਵਰ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਵੀ ਮੁਆਫ਼ੀ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਸਬਰ ਨੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਹੋਸ਼ ਉਡਾ ਦਿੱਤੇ।
ਪੰਥਕ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਦਾ ਜਥੇਬੰਦਕ ਸੰਘਰਸ਼
ਇਸ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਪੰਥਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੇ ਕਮਰ ਕੱਸੀ। ਉਹ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬੈਠਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰੀਆਂ। ‘ਦ ਸਿੱਖ ਕੋਲੀਸ਼ਨ’ ਬਣਾਈ ਗਈ। ‘ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਸਿੱਖਸ’ ਨੇ ਮੋਰਚਾ ਸੰਭਾਲਿਆ। ‘ਨਸਲਵਾਦ’ ਵਿਰੱੁਧ ਸਿੱਖ  ਪਛਾਣ ਲਈ ਪ੍ਰਚਾਰ ਤੇਜ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੀਡੀਆ ਦਫ਼ਤਰਾਂ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਖੜਕਾਏ।
ਪਹਿਲਾ ਕੰਮ ਕਾਨੂੰਨੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦਾ ਸੀ। ਸਿੱਖਾਂ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਹੁੰਦੇ ਜੁਰਮਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖਰਾ ਦਰਜ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ। ਐਫ.ਬੀ.ਆਈ. ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸਿਸਟਮ ਬਦਲਣਾ ਪਿਆ। ਹੁਣ ਸਿੱਖਾਂ ’ਤੇ ਹਮਲੇ ਵੱਖਰੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਗਿਣੇ ਜਾਣ ਲੱਗੇ। ਇਸ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਨੈਟੀਕਟ ਮੇਅਰ ਸਵਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਖ਼ਾਲਸਾ ਦੀ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਤੇ ਯੋਗ ਅਗਵਾਈ ਸੀ। ਸਵਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਖ਼ਾਲਸਾ ਨੇ ਅਮਰੀਕਾ (ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਕਨੈਕਟੀਕਟ ਸੂਬੇ ਦੇ ਨਾਰਵਿਚ ਸ਼ਹਿਰ) ਵਿੱਚ ਨਸਲਵਾਦ, ਨਫ਼ਰਤੀ ਅਪਰਾਧਾਂ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਪਛਾਣ ਬਾਰੇ ਫੈਲੀਆਂ ਗ਼ਲਤਫ਼ਹਿਮੀਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਜ਼ਮੀਨੀ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ। ਨਸਲਵਾਦ ਨਾਲ ਇਕੱਲਿਆਂ ਲੜਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਾਰਵਿਚ ਏਰੀਆ ਇੰਟਰਫੇਥ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਇਸਾਈ, ਯਹੂਦੀ, ਮੁਸਲਿਮ ਅਤੇ ਕਾਲੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਆਗੂਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮੰਚ ’ਤੇ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ। ਜਦੋਂ ਵੀ ਕਿਸੇ ਘੱਟ-ਗਿਣਤੀ ਜਾਂ ਪਰਵਾਸੀ ਸਮੂਹ ’ਤੇ ਨਸਲੀ ਟਿੱਪਣੀ ਹੁੰਦੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਾਂਝੀ ਆਵਾਜ਼ ਬਣ ਕੇ ਅੱਗੇ ਆਉਂਦੇ। ਉਹ ਨਾਰਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸਿੱਖ ਸਿਟੀ ਕੌਂਸਲਰ ਬਣੇ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਮੇਅਰ ਵਜੋਂ ਚੁਣੇ ਗਏ।
ਦੂਜੀ ਵੱਡੀ ਲੜਾਈ ਫ਼ੌਜ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਵਿੱਚ ਲੜੀ ਗਈ। ਅਮਰੀਕੀ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਦਾੜ੍ਹੀ ਅਤੇ ਦਸਤਾਰ ’ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਸੀ। ਸਿੱਖ ਅਫ਼ਸਰਾਂ ਨੇ ਇਸ ਵਿਰੁੱਧ ਆਵਾਜ਼ ਉਠਾਈ। ਕੈਪਟਨ ਕਮਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕਲਸੀ ਵਰਗੇ ਜਵਾਨਾਂ ਨੇ ਹੱਕ ਮੰਗਿਆ। ਲੰਬੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਲੜਾਈ ਚੱਲੀ। ਅਖ਼ੀਰ ਅਮਰੀਕੀ ਰੱਖਿਆ ਵਿਭਾਗ ਝੁਕਿਆ। ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਦਸਤਾਰ ਸਮੇਤ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਮਿਲੀ। ਨਿਊਯਾਰਕ ਪੁਲਿਸ  ਨੇ ਵੀ ਦਸਤਾਰ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ। ਅੱਜ ਦਸਤਾਰਧਾਰੀ ਸਿੱਖ ਪੁਲਿਸ ਵਾਲੇ ਨਿਊਯਾਰਕ ਦੀਆਂ ਸੜਕਾਂ ’ਤੇ ਗਸ਼ਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਤੀਜੀ ਵੱਡੀ ਲੜਾਈ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਨੇ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਕੀਤੀ। ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ, ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਮੇਤ ਕਈ ਸੂਬਿਆਂ ਦੇ ਸਿਲੇਬਸ ਬਦਲੇ ਗਏ। ਸਕੂਲੀ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ। ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਅਸੂਲ ਪੜ੍ਹਾਏ ਜਾਣ ਲੱਗੇ। ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਬੁਲਿੰਗ ਵਿਰੋਧੀ ਸੈਮੀਨਾਰ ਲੱਗੇ। ਇਸ ਨਾਲ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋਈ।
ਚੌਥਾ ਕੰਮ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਫੈਲਾਉਣਾ ਸੀ। ਨਿਊਯਾਰਕ ਦੇ ਟਾਈਮਜ਼ ਸਕੁਏਅਰ ’ਤੇ ‘ਦਸਤਾਰ ਦਿਵਸ’ ਮਨਾਇਆ ਗਿਆ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਅਮਰੀਕੀਆਂ ਦੇ ਸਿਰਾਂ ’ਤੇ ਦਸਤਾਰਾਂ ਸਜਾਈਆਂ ਗਈਆਂ। ਗੋਰੇ-ਕਾਲੇ ਲੋਕ ਦਸਤਾਰ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਖ਼ੁਸ਼ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਦਸਤਾਰ ਦਾ ਡਰ ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਗਿਆ। ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਦਸਤਾਰ ਬਰਾਬਰੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ। ਇਹ ਜ਼ੁਲਮ ਵਿਰੁੱਧ ਖੜ੍ਹਨ ਵਾਲੇ ਸੂਰਬੀਰਾਂ ਦਾ ਤਾਜ ਹੈ।
ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਦੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਬੂਹੇ ਅਤੇ ਸਾਂਝੀਵਾਲਤਾ
ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਅਸਥਾਨ ਸਿਰਫ਼ ਇਬਾਦਤਗਾਹਾਂ ਨਹੀਂ ਰਹੇ। ਉਹ ਲੋਕ-ਸੰਪਰਕ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਗਏ। ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਕਮੇਟੀਆਂ ਨੇ ਗ਼ੈਰ-ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸੱਦੇ ਦਿੱਤੇ। ਪੁਲਿਸ ਮੁਖੀਆਂ ਅਤੇ ਮੇਅਰਾਂ ਨੂੰ ਸੱਦਿਆ ਗਿਆ। ਈਸਾਈ ਪਾਦਰੀਆਂ ਅਤੇ ਯਹੂਦੀ ਰੱਬੀਆਂ ਨਾਲ ਬੈਠਕਾਂ ਹੋਈਆਂ।
ਸਭ ਨੂੰ ਪੰਗਤ ਵਿੱਚ ਬਿਠਾ ਕੇ ਲੰਗਰ ਛਕਾਇਆ ਗਿਆ। ਲੰਗਰ ਦਾ ਅਰਥ ਸਮਝਾਇਆ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਛੋਟਾ-ਵੱਡਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਹਰ ਕੋਈ ਬਰਾਬਰ ਹੈ। ਇਸ ਜਦੋਂ ਜਹਿਦ ਨਾਲ ਸ਼ੱਕ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਡਿੱਗਣ ਲੱਗੀਆਂ। ਪਿਆਰ ਦੇ ਪੁਲ ਬਣਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਏ।
ਕੋਵਿਡ-19 ਮਹਾਂਮਾਰੀ: ਸੇਵਾ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਇਮਤਿਹਾਨ
2020 ਦਾ ਸਾਲ ਮਨੁੱਖਤਾ ਲਈ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਆਇਆ। ਕੋਵਿਡ-19 (ਕਰੋਨਾ) ਦੀ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਨੇ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ। ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਹਾਹਾਕਾਰ ਮੱਚ ਗਈ। ਨਿਊਯਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ ਇਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਗਿਆ। ਹਰ ਪਾਸੇ ਐਂਬੂਲੈਂਸਾਂ ਦੇ ਸਾਇਰਨ ਵੱਜ ਰਹੇ ਸਨ। ਹਸਪਤਾਲ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ। ਲਾਸ਼ਾਂ ਸੰਭਾਲਣੀਆਂ ਔਖੀਆਂ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਮੁਕੰਮਲ ਲੌਕਡਾਊਨ ਲਗਾ ਦਿੱਤਾ।
ਸਾਰੀਆਂ ਦੁਕਾਨਾਂ ਅਤੇ ਹੋਟਲ ਬੰਦ ਹੋ ਗਏ। ਕੰਮ-ਕਾਰ ਠੱਪ ਹੋ ਗਏ। ਦਿਹਾੜੀਦਾਰ ਲੋਕ ਭੁੱਖੇ ਮਰਨ ਲੱਗੇ। ਬੇਘਰ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਸਹਾਰਾ ਨਾ ਰਿਹਾ। ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਦੂਰ ਭੱਜ ਰਹੇ ਸਨ। ਕੋਈ ਕਿਸੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜਾਣ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਲੋਕ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੈਦ ਹੋ ਕੇ ਰਹਿ ਗਏ। ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਮੌਤ ਦਾ ਸਹਿਮ ਸੀ।
ਅਜਿਹੇ ਭਿਆਨਕ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਇਤਿਹਾਸ ਰਚਿਆ। ਜਦੋਂ ਸਾਰੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਬੰਦ ਸਨ, ਗੁਰੂ ਕੇ ਲੰਗਰ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਸਨ। ਨਿਊਯਾਰਕ ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਚੁੱਲ੍ਹੇ 24 ਘੰਟੇ ਬਲਣ ਲੱਗੇ। ਕੁਈਨਜ਼, ਰਿਚਮੰਡ ਹਿੱਲ ਅਤੇ ਲਾਂਗ ਆਈਲੈਂਡ ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਲੰਗਰ ਤਿਆਰ ਹੋਣ ਲੱਗਾ। ਸੰਗਤਾਂ ਨੇ ਸਾਰੀ-ਸਾਰੀ ਰਾਤ ਰੋਟੀਆਂ ਪਕਾਈਆਂ। ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਬਣਾਈਆਂ। ਗਰਮ ਖਾਣਾ ਪੈਕ ਕੀਤਾ।
ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਲੱਖਾਂ ਫੂਡ ਪੈਕੇਟ ਵੰਡੇ ਗਏ। ਸਿੱਖ ਨੌਜਵਾਨ ਆਪਣੀਆਂ ਕਾਰਾਂ ਲੈ ਕੇ ਸੜਕਾਂ ’ਤੇ ਨਿਕਲੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਾਸਕ ਪਾਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਸਤਾਨੇ ਪਾਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭੁੱਖੇ ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਖਾਣਾ ਪਹੁੰਚਾਇਆ। ਬੇਘਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਗਰਮ ਦਾਲ-ਫੁਲਕਾ ਛਕਾਇਆ। ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਤੱਕ ਸੁੱਕਾ ਰਾਸ਼ਨ ਅਤੇ ਦਵਾਈਆਂ ਪਹੁੰਚਾਈਆਂ ਗਈਆਂ।
ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਦੇ ਬਾਹਰ ਡਾਕਟਰਾਂ ਅਤੇ ਨਰਸਾਂ ਲਈ ਲੰਗਰ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ। ਉਹ ਫਰੰਟ ਲਾਈਨ ’ਤੇ ਲੜ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਖਾਣਾ ਖਾਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਜਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਗਰਮ ਖਾਣਾ ਫੜਾਇਆ। ਨਿਊਯਾਰਕ ਦੇ ਮੇਅਰ ਨੇ ਖ਼ੁਦ ਸਿੱਖਾਂ ਤੋਂ ਮਦਦ ਮੰਗੀ। ਸਿੱਖ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੇ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਖਾਣੇ ਦੇ ਪੈਕੇਟ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਏ।
ਅਮਰੀਕੀ ਮੀਡੀਆ ਨੇ ਇਸ ਸੇਵਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮੁੱਖਤਾ ਨਾਲ ਦਿਖਾਇਆ। ਸੀ..ਐਨ.ਐਨ., ਬੀ.ਬੀ.ਸੀ. ਅਤੇ ਫਾਕਸ ਨਿਊਜ਼ ’ਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਲੰਗਰ ਦੀਆਂ ਖ਼ਬਰਾਂ ਚੱਲੀਆਂ। ਐਂਕਰਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸਿੱਖ ਦੂਤ ਬਣ ਕੇ ਆਏ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਅਮਰੀਕੀਆਂ ਨੇ ਕਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਗਾਲ੍ਹਾਂ ਕੱਢੀਆਂ ਸਨ, ਅੱਜ ਉਹ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਧੰਨਵਾਦ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਇਸ ਸੇਵਾ ਨੇ ਸਾਰੇ ਪੁਰਾਣੇ ਭਰਮ ਤੋੜ ਦਿੱਤੇ। ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਸਾਬਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਸਾਡਾ ਧਰਮ ਦੁੱਖ ਵੇਲੇ ਕੰਮ ਆਉਣ ਦਾ ਨਾਂਅ ਹੈ।
ਸਿਆਸਤ, ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਨਵੀਂ ਪਛਾਣ
ਕਰੋਨਾ ਕਾਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਅਕਸ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਦਲ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਿੱਖ ਹੁਣ ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ੱਕੀ ਪਰਵਾਸੀ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਉਹ ਸਮਾਜ ਦੇ ਨਾਇਕ ਬਣ ਚੁੱਕੇ ਸਨ। ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਅਮਰੀਕੀ ਸਿਆਸਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪੈਰ ਜਮਾਏ। ਗੁਰਬੀਰ ਸਿੰਘ ਗਰੇਵਾਲ ਨਿਊਜਰਸੀ ਦੇ ਅਟਾਰਨੀ ਜਨਰਲ ਬਣੇ। ਉਹ ਪੂਰੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਦਸਤਾਰਧਾਰੀ ਸੂਬਾਈ ਅਟਾਰਨੀ ਜਨਰਲ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਾਨੂੰਨ ਦਾ ਰਾਜ ਕਾਇਮ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਸਲਵਾਦ ਵਿਰੁੱਧ ਸਖ਼ਤ ਕਦਮ ਚੁੱਕੇ।
ਰਵੀ ਭੱਲਾ ਹੋਬੋਕਨ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਮੇਅਰ ਚੁਣੇ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਨਫ਼ਰਤੀ ਪੋਸਟਰ ਲੱਗੇ ਸਨ। ਪਰ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰੀ ਵੋਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿਤਾਇਆ। ਸਿੱਖ ਜੱਜ ਬਣੇ। ਸਿੱਖ ਵਿਧਾਇਕ ਬਣੇ। ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਸਾਬਤ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਵਿੱਚ ਭਾਈਵਾਲ ਹਨ।
ਅੱਜ ਅਮਰੀਕੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹਨ। ਵੱਡੇ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਡਾਕਟਰ ਹਨ। ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਉੱਚ ਅਹੁਦਿਆਂ ’ਤੇ ਹਨ। ਖੇਡਾਂ ਦੇ ਮੈਦਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਨੌਜਵਾਨ ਤਰੱਕੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਹੁਣ ਸਿਰ ਝੁਕਾ ਕੇ ਨਹੀਂ ਤੁਰਦੀ। ਉਹ ਮਾਣ ਨਾਲ ਦਸਤਾਰ ਸਜਾ ਕੇ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ। ਦਸਤਾਰ ਹੁਣ ਡਰ ਦਾ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇੱਜ਼ਤ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਬਣ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।
ਨਫ਼ਰਤ ਦਾ ਕੋਝਾ ਰੂਪ ਅਤੇ ਨਵੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ
ਕੀ 25 ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਨਫ਼ਰਤ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੁੱਕ ਗਈ ਹੈ? ਜਵਾਬ ਹੈ—ਨਹੀਂ। ਨਸਲਵਾਦ ਅਜੇ ਵੀ ਖ਼ਤਮ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਆਪਣਾ ਰੂਪ ਬਦਲ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਨਫ਼ਰਤ ਸੜਕਾਂ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ’ਤੇ ਫੈਲਦੀ ਹੈ। ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ’ਤੇ ਗ਼ਲਤ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੱਟੜਪੰਥੀ ਗਰੁੱਪ ਅਜੇ ਵੀ ਸਰਗਰਮ ਹਨ। ਕਦੇ-ਕਦਾਈਂ ਅਜੇ ਵੀ ਸਿੱਖਾਂ ’ਤੇ ਹਮਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕਿਸੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਦੀ ਕੁੱਟਮਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਦੀ ਦਸਤਾਰ ਉਤਾਰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਪਰ ਅੱਜ ਦਾ ਸਿੱਖ 2001 ਵਾਲਾ ਸਿੱਖ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਅੱਜ ਸਿੱਖ ਇਕੱਲਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਅੱਜ ਉਸ ਕੋਲ ਮਜ਼ਬੂਤ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਅੱਜ ਉਸ ਕੋਲ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਤਾਕਤ ਹੈ। ਅੱਜ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਮੀਡੀਆ ਖੜ੍ਹਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਸਿੱਖ ’ਤੇ ਹਮਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਅਮਰੀਕੀ ਲੋਕ ਖ਼ੁਦ ਸੜਕਾਂ ’ਤੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਹਾਅ ਦਾ ਨਾਅਰਾ ਮਾਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ 25 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਕਮਾਈ ਹੈ।
ਮੁਸਲਿਮ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੇ ਵੀ ਲੰਬਾ ਸੰਘਰਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਬੁਲੰਦ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਮੁਸਲਿਮ ਔਰਤਾਂ ਅੱਜ ਸੰਸਦ (ਕਾਂਗਰਸ) ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੀਆਂ ਹਨ। ਇਲਹਾਨ ਉਮਰ ਅਤੇ ਰਸ਼ੀਦਾ ਤਲੈਬ ਵਰਗੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਮਿਸਾਲ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਿਜਾਬ ਪਹਿਨ ਕੇ ਸਹੁੰ ਚੁੱਕੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਿਖਾਇਆ ਕਿ ਧਰਮ ਦੇਸ਼ ਭਗਤੀ ਦੇ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਰੋੜਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਦੋਵੇਂ ਭਾਈਚਾਰੇ ਹੁਣ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਦਰਦ ਨੂੰ ਸਮਝਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਰਲ ਕੇ ਘੱਟ-ਗਿਣਤੀਆਂ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਲਈ ਲੜਦੇ ਹਨ।
ਜ਼ਖ਼ਮਾਂ ਤੋਂ ਉਮੀਦ ਵੱਲ: ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਦਾ ਪੈਂਡਾ
9/11 ਨੂੰ ਪੱਚੀ ਸਾਲ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਸਮਾਂ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਲੰਘਿਆ ਹੈ। ਟਵਿਨ ਟਾਵਰਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ’ਤੇ ਹੁਣ ‘ਵੰਨ ਵਰਲਡ ਟਰੇਡ ਸੈਂਟਰ’ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ। ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੀ ਯਾਦਗਾਰ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਸੋਢੀ ਅਤੇ ਵਿਸਕਾਨਸਿਨ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੇ ਨਾਂਅ ਵੀ ਸੁਨਹਿਰੀ ਅੱਖਰਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਕਰੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਪੀੜਤ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਉਹ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦ ਸਨ।
ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਨੇ ਸਾਬਤ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਕੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਹਰ ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਰੱਬ ਦਾ ਭਾਣਾ ਮੰਨਣਾ। ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦੂਜਿਆਂ ਦਾ ਭਲਾ ਸੋਚਣਾ। ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਰੋਣ-ਧੋਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਹੱਥੀਂ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜ਼ਖ਼ਮਾਂ ’ਤੇ ਲੰਗਰ ਦਾ ਮਲ੍ਹਮ ਲਗਾਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਫ਼ਰਤ ਦੀ ਕੰਧ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਢਾਹ ਦਿੱਤਾ।
ਅੱਜ ਦੀ ਉਮੀਦ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸੰਸਾਰ ਸਾਂਝੀਵਾਲਤਾ ਵੱਲ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਲੋਕ ਸਮਝ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨਤਾ ਹੀ ਕੁਦਰਤ ਦਾ ਨਿਯਮ ਹੈ। ਦਸਤਾਰ, ਹਿਜਾਬ ਜਾਂ ਕੋਈ ਵੀ ਬਾਣਾ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨਹੀਂ ਬਣਾਉਂਦਾ। ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਕਰਮ ਉਸ ਦੀ ਅਸਲ ਪਛਾਣ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
 9/11 ਦੇ ਪੱਚੀ ਵਰ੍ਹੇ ਸਾਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਨਫ਼ਰਤ ਤਬਾਹੀ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਪਿਆਰ ਜੀਵਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸੇਵਾ ਮਨੁੱਖਤਾ ਨੂੰ ਜੋੜਦੀ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਨੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਖ਼ੂਨ ਅਤੇ ਪਸੀਨਾ ਦੋਵੇਂ ਵਹਾਏ ਹਨ। ਉਹ ਇਸ ਧਰਤੀ ਦੇ ਸੱਚੇ ਸਪੂਤ ਬਣ ਕੇ ਉੱਭਰੇ ਹਨ। ਹਨੇਰਾ ਕਿੰਨਾ ਵੀ ਡੂੰਘਾ ਹੋਵੇ, ਸੱਚ ਦਾ ਸੂਰਜ ਹਮੇਸ਼ਾ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ। ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਸਿਦਕ ਨੇ ਉਸ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਰੌਸ਼ਨ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਸਫ਼ਰ ਜਾਰੀ ਰਹੇਗਾ। ਸਰਬੱਤ ਦਾ ਭਲਾ ਮੰਗਣ ਵਾਲੀ ਕੌਮ ਕਦੇ ਹਾਰ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ। ਉਸ ਦਾ ਹਰ ਕਦਮ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਰਾਖੀ ਲਈ ਉੱਠੇਗਾ। ਇਹੋ 9/11 ਦੇ 25 ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਅਸਲ ਸੁਨੇਹਾ ਅਤੇ ਸਦੀਵੀ ਸੱਚ ਹੈ।