ਸਾਵਧਾਨ! ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ’ਤੇ ਕਰੋੜਾਂ ਦੀ ਠੱਗੀ ਦਾ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ ‘ਲਵ ਸਕੈਮ’

ਅਜੌਕੇ ਡਿਜੀਟਲ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਆਰਟੀਫ਼ੀਸ਼ੀਅਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ  ਅਤੇ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਵਰਗੀ ਆਧੁਨਿਕ ਤਕਨੀਕ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਸੁਖਾਲਾ ਬਣਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਅਪਰਾਧੀ ਇਸ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਠੱਗੀ ਦਾ ਜਾਲ ਵਿਛਾਉਣ ਲਈ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਐਸੋਸੀਏਟਡ ਪ੍ਰੈਸ  ਦੀ ਹਾਲੀਆ ਜਾਂਚ ਰਿਪੋਰਟ ਨੇ ਮਿਆਂਮਾਰ, ਕੰਬੋਡੀਆ ਅਤੇ ਨਾਈਜੀਰੀਆ ਵਰਗੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਚੱਲ ਰਹੇ ਅਜਿਹੇ ‘ਸਕੈਮ ਸੈਂਟਰਾਂ’ ਦਾ ਪਰਦਾਫ਼ਾਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਆਨਲਾਈਨ ਧੋਖਾਧੜੀ ਦਾ ਅੱਡਾ ਬਣ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਸਗੋਂ ਮਨੁੱਖੀ ਤਸਕਰੀ ਅਤੇ ਗੁਲਾਮੀ ਦਾ ਇੱਕ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਇਸ ਪੂਰੇ ਨੈੱਟਵਰਕ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਖਤਰਨਾਕ ਸੱਚਾਈ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਸਮੇਤ ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਦਾ ਝਾਂਸਾ ਦੇ ਕੇ ਅਗਵਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫ਼ਿਰ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਨੋਕ ’ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਠਗਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੇਰਲ ਦੇ ਸਫ਼ੀਰ ਮੁਹੰਮਦ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਇਸ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤੱਖ ਅਤੇ ਦਰਦਨਾਕ ਮਿਸਾਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮਿਆਂਮਾਰ ਦੇ ਇੱਕ ਸਕੈਮ ਸੈਂਟਰ ਵਿੱਚ ਬੰਧਕ ਬਣਾ ਕੇ, ਕੁੱਟਮਾਰ ਦੇ ਦਮ ’ਤੇ ‘ਐਲਾ’ ਨਾਮ ਦੀ ਸਿੰਗਾਪੁਰੀ ਕੁੜੀ ਬਣ ਕੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਦੇ ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਫ਼ਸਾਉਣ ਲਈ ਮਜ਼ਬੂਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਏ.ਆਈ. ਅਤੇ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਦੀ ਦੁਰਵਰਤੋਂ
ਇਹ ਸਕੈਮਰ ਹੁਣ ਪੁਰਾਣੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਬੇਹੱਦ ਹਾਈਟੈੱਕ ਅੰਦਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਏ.ਆਈ. 9 ਟੂਲਸ (ਚੈਟ.ਜੀ.ਪੀ.ਟੀ. ਅਤੇ ਜੈਮਿਨੀ) ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਸਕੈਮਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਪੀੜਤਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਪ੍ਰੋਫ਼ਾਈਲ ਤਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਮਿਆਂਮਾਰ ਵਰਗੇ ਅਸ਼ਾਂਤ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਫ਼ੌਜੀ ਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਇਲੌਨ ਮਸਕ ਦੀ ਕੰਪਨੀ ‘ਸਟਾਰਲਿੰਕ’ ਦੇ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਰਾਹੀਂ ਇਹ ਨੈੱਟਵਰਕ ਨਿਰਵਿਘਨ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਅਮਰੀਕੀ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ: ਡਾਟਾ ਸਟੋਰੇਜ ਅਤੇ ਹੋਰ ਡਿਜੀਟਲ ਸੇਵਾਵਾਂ ਲਈ ਇਹ ਅਪਰਾਧੀ ਨਾਮੀ ਅਮਰੀਕੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲੈ ਰਹੇ ਹਨ।
 
ਸਾਲ 2024 ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਅਮਰੀਕਾ ਨੂੰ ਹੀ ਅਜਿਹੇ ਲਵ-ਸਕੈਮਸ ਕਾਰਨ ਲਗਭਗ 200 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਅਮਰੀਕੀ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਠੋਸ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰਨ ਤੋਂ ਕਤਰਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਕੰਪਨੀਆਂ ਦਾ ਤਰਕ ਹੈ ਕਿ ਨਿਜਤਾ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯੂਜ਼ਰਸ ਦੇ ਕੰਟੈਂਟ ’ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖਣ ਤੋਂ ਰੋਕਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਅਸਲ ਚਿੰਤਾ ਵਪਾਰ ਘਟਣ ਦੀ ਵੀ ਹੈ। ਓਪਨ-ਏ.ਆਈ. ਵਰਗੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਲੱਖਾਂ ਫ਼ਰਜ਼ੀ ਖਾਤੇ ਬੰਦ ਕਰਨ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਜ਼ਰੂਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਇਹ ਸਮੱਸਿਆ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਬਹੁਤ ਊਣੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਹੈ।
ਮਨੁੱਖੀ ਤਸਕਰੀ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਸੰਕਟ
 ਮਿਆਂਮਾਰ ਦੀ ਫ਼ੌਜੀ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਅਕਤੂਬਰ 2025 ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਸੈਂਟਰਾਂ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਜਨਵਰੀ 2026 ਤੱਕ ਉਸੇ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਨੇੜੇ 25 ਨਵੇਂ ਸਕੈਮ ਸੈਂਟਰ ਫ਼ਿਰ ਤੋਂ ਸਰਗਰਮ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। ਇਹ ਦਰਸਾਉਾਂਦਾਹੈ ਕਿ ਸਿਰਫ਼ ਦਿਖਾਵੇ ਦੀ ਸਥਾਨਕ ਕਾਰਵਾਈ ਨਾਲ ਇਸ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਪਰਾਧ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਰੋਕਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ।
ਇਹ ਮਾਮਲਾ ਹੁਣ ਸਿਰਫ਼ ਸਾਈਬਰ ਅਪਰਾਧ ਦਾ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਘੋਰ ਉਲੰਘਣਾ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਤਸਕਰੀ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਸੰਕਟ ਬਣ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।
ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ  ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੀਆਂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਮਿਲ ਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਲਈ ਸਖ਼ਤ ਕਾਨੂੰਨੀ ਦਾਇਰਾ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀਆਂ ਅਤੇ ਸਟਾਰਲਿੰਕ ਵਰਗੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੀ ਗ਼ੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਵਰਤੋਂ ’ਤੇ ਰੋਕ ਨਹੀਂ ਲਗਾਈ ਜਾਂਦੀ, ਉਦੋਂ ਤੱਕ ‘ਸੱਚੀ ਮੁਹੱਬਤ’ ਦੇ ਨਾਮ ’ਤੇ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਇਹ ਲੁੱਟ ਅਤੇ ਮਾਸੂਮਾਂ ਦੀ ਗੁਲਾਮੀ ਦਾ ਸਿਲਸਿਲਾ ਇਵੇਂ ਹੀ ਚੱਲਦਾ ਰਹੇਗਾ। ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ’ਤੇ ਅਣਜਾਣ ਦੋਸਤੀਆਂ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਨੌਕਰੀਆਂ ਦੇ ਲੁਭਾਉਣੇ ਆਫ਼ਰਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਬੇਹੱਦ ਸੁਚੇਤ ਰਹਿਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।

ਕੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹਾ ਪ੍ਰੇਮ ਜਾਲ ਸੋਸਲ ਮੀਡੀਆ ਉੱਪਰ ਚੱਲ ਰਿਹਾ
ਜੀ ਹਾਂ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਹ ਪ੍ਰੇਮ ਜਾਲ (ਜਿਸ ਨੂੰ ‘ਲਵ ਸਕੈਮ’ ਜਾਂ ‘ਰੋਮਾਂਸ ਸਕੈਮ’) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਅਤੇ ਡੇਟਿੰਗ ਐਪਸ ਉੱਪਰ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਸਾਈਬਰ ਅਪਰਾਧ ਵਿਭਾਗ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਵੱਲੋਂ ਅਜਿਹੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਮਾਮਲੇ ਲਗਾਤਾਰ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਦੇ ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਫ਼ਸਾ ਕੇ ਲੱਖਾਂ-ਕਰੋੜਾਂ ਰੁਪਏ ਠੱਗੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸਕੈਮਰ ਅਕਸਰ ਫ਼ੇਸਬੁੱਕ, ਇੰਸਟਾਗ੍ਰਾਮ ਜਾਂ ਡੇਟਿੰਗ ਐਪਸ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਟਿੰਡਰ, ਬੰਬਲ) ’ਤੇ ਕਿਸੇ ਅਮੀਰ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਡਾਕਟਰ, ਨੌਸੈਨਾ ਅਧਿਕਾਰੀ, ਐਨ.ਆਰ.ਆਈ. ਜਾਂ ਵੱਡੇ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਦੀ ਨਕਲੀ ਪ੍ਰੋਫ਼ਾਈਲ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਭਿਅਕ ਅਤੇ ਆਕਰਸ਼ਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੇ ਹਨ।ਜਦੋਂ ਪੀੜਤ ਵਿਅਕਤੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਭਰੋਸੇ ਦੇ ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਫ਼ਸ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਕੈਮਰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਲਈ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਮਹਿੰਗਾ ਤੋਹਫ਼ਾ (ਜਿਵੇਂ ਆਈਫ਼ੋਨ, ਗਹਿਣੇ ਜਾਂ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਕਰੰਸੀ) ਭੇਜਿਆ ਹੈ।
ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੀੜਤ ਨੂੰ ਇੱਕ ਫ਼ਰਜ਼ੀ ‘ਕਸਟਮ ਅਧਿਕਾਰੀ’ ਦਾ ਫ਼ੋਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤੁਹਾਡਾ ਪਾਰਸਲ ਦਿੱਲੀ ਜਾਂ ਮੁੰਬਈ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ’ਤੇ ਫ਼ੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਪਾਰਸਲ ਛੁਡਾਉਣ ਦੇ ਨਾਮ ’ਤੇ ਕਸਟਮ ਡਿਊਟੀ, ਮਨੀ ਲਾਂਡਰਿੰਗ ਪੈਨਲਟੀ ਜਾਂ ਹੋਰ ਟੈਕਸਾਂ ਦੇ ਬਹਾਨੇ ਲੱਖਾਂ ਰੁਪਏ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਬੈਂਕ ਖਾਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਟ੍ਰਾਂਸਫ਼ਰ ਕਰਵਾ ਲਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਈ ਨਾਮੀ ਮੈਟਰੀਮੋਨੀਅਲ (ਸ਼ਾਦੀ ਕਰਵਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ) ਵੈੱਬਸਾਈਟਾਂ ’ਤੇ ਵੀ ਇਹ ਸਕੈਮਰ ਸਰਗਰਮ ਹਨ। ਇਹ ਇਕੱਲੇ ਜਾਂ ਤਲਾਕਸ਼ੁਦਾ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਵਿਆਹ ਦਾ ਪੱਕਾ ਵਾਅਦਾ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਅਚਾਨਕ ਕਿਸੇ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਘਾਟੇ, ਮੈਡੀਕਲ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਜਾਂ ਭਾਰਤ ਆਉਂਦੇ ਸਮੇਂ ਏਅਰਪੋਰਟ ’ਤੇ ਫ਼ਸਣ ਦਾ ਬਹਾਨਾ ਬਣਾ ਕੇ ਪੈਸੇ ਮੰਗਦੇ ਹਨ।
ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਟ੍ਰੈਂਡ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ’ਤੇ ਪਿਆਰ ਦਾ ਨਾਟਕ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸਕੈਮਰ ਪੀੜਤ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਕਮਾਉਣ ਵਾਲੀ ਕਿਸੇ ਫ਼ਰਜ਼ੀ ਕ੍ਰਿਪਟੋਕਰੰਸੀ ਜਾਂ ਟ੍ਰੇਡਿੰਗ ਐਪ ਵਿੱਚ ਪੈਸੇ ਨਿਵੇਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਦਿਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਪੀੜਤ ਵੱਡੀ ਰਕਮ ਲਗਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਐਪ ਬੰਦ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਕੈਮਰ ਗਾਇਬ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਜੇਕਰ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ’ਤੇ ਬਣਿਆ ਕੋਈ ਵੀ ਨਵਾਂ ਦੋਸਤ (ਚਾਹੇ ਉਹ ਕਿੰਨਾ ਵੀ ਅਮੀਰ ਜਾਂ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਲੱਗੇ) ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਬਹਾਨੇ ਪੈਸਿਆਂ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਕਸਟਮ ਡਿਊਟੀ ਦੇ ਨਾਮ ’ਤੇ ਪੈਸੇ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ 100% ਸਕੈਮਰ ਹੈ।
ਸਾਈਬਰ ਠੱਗਾਂ ਦਾ ‘ਸਵਰਗ’ ਬਣਦਾ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਡਿਜੀਟਲ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀ ਵੱਡੀ ਚੁਣੌਤੀ
ਅਜੋਕੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਇੱਕ ਬੇਹੱਦ ਚਿੰਤਾਜਨਕ ਦੌਰ ਵਿੱਚੋਂ ਗੁਜ਼ਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਰਵਾਇਤੀ ਅਪਰਾਧਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਹੁਣ ‘ਸਾਈਬਰ ਅਪਰਾਧ’ ਸੂਬੇ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਮੁਸੀਬਤ ਬਣ ਕੇ ਉੱਭਰਿਆ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਪੁਲੀਸ ਦੇ ਸਟੇਟ ਸਾਈਬਰ ਕ੍ਰਾਈਮ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਵੱਲੋਂ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਤਾਜ਼ਾ ਅੰਕੜੇ ਅੱਖਾਂ ਖੋਲ੍ਹਣ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਕ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਾਈਬਰ ਠੱਗ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਔਸਤਨ ਡੇਢ ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਉਡਾ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇੱਕੋ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਨੂੰ 540 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦਾ ਚੂਨਾ ਲਾਇਆ ਜਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।
ਇਸ ਠੱਗੀ ਦਾ ਤਾਣਾ-ਬਾਣਾ ਇੰਨਾ ਵੱਡਾ ਹੈ ਕਿ ਲੰਘੇ ਵਰ੍ਹੇ ਦੌਰਾਨ ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ 63 ਹਜ਼ਾਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਬੈਂਕ ਖਾਤੇ ਜਾਮ ਕਰਨੇ ਪਏ ਅਤੇ 62 ਹਜ਼ਾਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੇਸ ਦਰਜ ਹੋਏ। ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਲੰਧਰ ਕਮਿਸ਼ਨਰੇਟ, ਕਪੂਰਥਲਾ ਅਤੇ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਵਰਗੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਦੋਆਬਾ ਖੇਤਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹਨ ਅਤੇ ਜਿੱਥੋਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਸਿੱਧਾ ਸਬੰਧ ਹੈ।
 ਠੱਗੀ ਦੇ ਬਦਲਦੇ ਹੱਥਕੰਡੇ ਅਤੇ ਹਾਈਪ੍ਰੋਫ਼ਾਈਲ ਸ਼ਿਕਾਰ
ਸਾਈਬਰ ਅਪਰਾਧੀਆਂ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਹੁਣ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਆਧੁਨਿਕ ਅਤੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਆਮ ਜਾਂ ਘੱਟ ਪੜ੍ਹੇ-ਲਿਖੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਨਹੀਂ ਬਣਾ ਰਹੇ, ਸਗੋਂ ਸਮਾਜ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸੂਝਵਾਨ ਅਤੇ ਉੱਚ ਅਹੁਦਿਆਂ ’ਤੇ ਬੈਠੇ ਲੋਕ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ:
ਕੇਂਦਰੀ ਏਜੰਸੀਆਂ (ਜਿਵੇਂ ਸੀ.ਬੀ.ਆਈ. ਜਾਂ ਈ.ਡੀ.) ਦੇ ਫ਼ਰਜ਼ੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਬਣ ਕੇ ਵੀਡੀਓ ਕਾਲ ਰਾਹੀਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਡਰਾ ਕੇ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੇਸ ਦਾ ਡਰ ਦਿਖਾ ਕੇ ਕਰੋੜਾਂ ਰੁਪਏ ਠੱਗ ਲਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਵਰਧਮਾਨ ਗਰੁੱਪ ਦੇ ਉਦਯੋਗਪਤੀ ਐੱਸ.ਪੀ. ਓਸਵਾਲ ਨਾਲ ਹੋਈ ਕਰੋੜਾਂ ਦੀ ਠੱਗੀ ਇਸ ਦੀ ਵੱਡੀ ਮਿਸਾਲ ਹੈ।
 ਪੈਸਾ ਦੁੱਗਣਾ ਕਰਨ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਪੁਲੀਸ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਡੀਆਜੀ ਵਰਗੇ ਉੱਚ ਅਧਿਕਾਰੀ ਵੀ ਇਸ ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਫ਼ਸ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।
 ਪਰਵਾਸੀ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾ ਕੇ ਆਨਲਾਈਨ ਅਰਦਾਸ ਜਾਂ ਫ਼ਰਜ਼ੀ ਦੋਸਤੀ ਦੇ ਬਹਾਨੇ ਵੀਡੀਓ ਕਾਲ ਰਿਕਾਰਡ ਕਰਕੇ ਬਲੈਕਮੇਲ ਕਰਨ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧੇ ਹਨ।

ਪੁਲਿਸ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਅਤੇ ਸੀਮਾਵਾਂ
ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ ਦੀ ਸਾਵਧਾਨੀ ਕਾਰਨ ਹੁਣ ਵਿੱਤੀ ਰਿਕਵਰੀ ਦੀ ਦਰ 16 ਫ਼ੀਸਦੀ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ 23 ਫ਼ੀਸਦੀ ਹੋਈ ਹੈ ਅਤੇ ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ 64 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਵਾਪਸ ਵੀ ਕਰਵਾਏ ਗਏ ਹਨ। ਪਰ 540 ਕਰੋੜ ਦੀ ਕੁੱਲ ਠੱਗੀ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਇਹ ਰਿਕਵਰੀ ਅਜੇ ਵੀ ਬਹੁਤ ਊਣੀ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਚੁਣੌਤੀ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਠੱਗਾਂ ਦਾ ਨੈੱਟਵਰਕ ਅੰਤਰਰਾਜੀ ਹੈ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੂਬਿਆਂ ਦੇ ਬੈਠੇ ਅਪਰਾਧੀ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਸਥਾਨਕ ਪੁਲਿਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੈੜ ਨੱਪਣਾ ਬੇਹੱਦ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
 ਸਾਈਬਰ ਠੱਗੀ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਡੰਡੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਰੋਕਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ; ਇਸ ਦੇ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹਥਿਆਰ ‘ਜਨ ਜਾਗਰੂਕਤਾ’ ਹੈ।
ਸਪੈਸ਼ਲ ਡੀ.ਜੀ.ਪੀ. (ਸਾਈਬਰ ਕ੍ਰਾਈਮ) ਵੀ. ਨੀਰਜਾ ਮੁਤਾਬਕ ਪੁਲਿਸ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਅਤੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਨਲਾਈਨ ਗਰੂਮਿੰਗ, ਬੁਲਿੰਗ ਅਤੇ ਫ਼ਰਜ਼ੀ ਦੋਸਤੀਆਂ ਬਾਰੇ ਚੌਕਸ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ, ਪਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਖੁਦ ਵੀ ਲਾਲਚ ਅਤੇ ਡਰ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣਾ ਪਵੇਗਾ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਅਣਜਾਣ ਵੀਡੀਓ ਕਾਲ, ਸ਼ੇਅਰ ਮਾਰਕੀਟ ਦੇ ਲੁਭਾਉਣੇ ਆਫ਼ਰਾਂ ਜਾਂ ਫ਼ਰਜ਼ੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਧਮਕੀਆਂ ਅੱਗੇ ਝੁਕਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਤੁਰੰਤ ਸਾਈਬਰ ਹੈਲਪਲਾਈਨ 1930 ’ਤੇ ਰਿਪੋਰਟ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਹਰ ਨਾਗਰਿਕ ਡਿਜੀਟਲ ਤੌਰ ’ਤੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਅਤੇ ਸੁਚੇਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਸਾਈਬਰ ਠੱਗਾਂ ਦਾ ‘ਸਵਰਗ’ ਬਣਨ ਤੋਂ ਰੋਕਣਾ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੋਵੇਗਾ।