ਈਰਾਨ ਤੇ ਇਜਰਾਈਲ ਵਿਚਾਲੇ ਜੰਗ ਬਾਅਦ ਜਿੱਤ ਦਾ ਤਾਜ ਕਿਸਦੇ ਸਿਰ?

*ਅਮਰੀਕੀ ਹਮਲੇ,ਮੋਸਾਦ ਦੀ ਤਾਕਤ, ਸਰਜੀਕਲ ਸਟ੍ਰਾਈਕ ਇਜਰਾਈਲ ਨੂੰ ਜੇਤੂ ਨਾ ਬਣਾ ਸਕੀ 

ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ’ਤੇ ਜੰਗ ਦਾ ਬੋਝ: ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਹਿੱਲੀਆਂ?

*ਅਖੰਡ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦਾ ਸੁਪਨਾ: ਸੁਰੱਖਿਆ ਜਾਂ ਸਿਆਸੀ ਉਲਝਣ?

ਬਾਰ੍ਹਾਂ ਦਿਨ, ਤਿੰਨ ਦਾਅਵੇ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਵਾਲ ਜੋ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਮੱਥੇ ’ਤੇ ਤਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ - ਇਜ਼ਰਾਈਲ, ਈਰਾਨ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਅਸਲ ਜਿੱਤ ਕਿਸਦੀ ਹੋਈ? 

 ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਨੇ ਈਰਾਨ ਦੇ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਅਤੇ ਫੌਜੀ ਟਿਕਾਣਿਆਂ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰਨ ਦਾ ਢੰਢੋਰਾ ਪਿੱਟਿਆ, ਈਰਾਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸੰਪ੍ਰਭੂਤਾ ਦੀ ਰਾਖੀ ਦਾ ਝੰਡਾ ਝੁਲਾਇਆ, ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਜੰਗਬੰਦੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕੂਟਨੀਤਕ ਜਿੱਤ ਦਾ ਤਮਗਾ ਪਹਿਨਾਇਆ। ਪਰ ਸੱਚਾਈ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਇੰਨੀ ਸਾਫ ਨਹੀਂ। ਜਿਵੇਂ ਪੰਜਾਬੀ ਮੁਹਾਵਰੇ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦੈ, “ਅੱਗ ਦੋਵੇਂ ਪਾਸਿਆਂ ਨੂੰ ਸਾੜਦੀ ਹੈ” - ਇਸ ਜੰਗ ਨੇ ਸਾਰੇ ਪਾਸਿਆਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਝੁਲਸਾਇਆ ਹੈ।

ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਬੈਂਜਾਮਿਨ ਨੇਤਨਯਾਹੂ ਨੇ “ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਰਾਈਜ਼ਿੰਗ ਲਾਈਨ” ਨਾਲ 13 ਜੂਨ 2025 ਨੂੰ ਈਰਾਨ ’ਤੇ ਹਵਾਈ ਹਮਲੇ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਅਤੇ ਫੌਜੀ ਅੱਡਿਆਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਇਆ। ਤੇਲ ਅਵੀਵ ਅਤੇ ਹਾਈਫਾ ’ਤੇ ਈਰਾਨ ਦੇ ਜਵਾਬੀ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਹਮਲਿਆਂ ਨੇ 61 ਇਮਾਰਤਾਂ ਨੂੰ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਤੇਲ ਰਿਫਾਇਨਰੀ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਇਆ, ਜੋ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦੀ 60% ਈਂਧਨ ਦੀ ਲੋੜ ਪੂਰੀ ਕਰਦੀ ਸੀ। 

ਈਰਾਨ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਭੰਡਾਰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ

ਨਿਊਯਾਰਕ ਟਾਈਮਜ਼ ਅਤੇ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਟਾਈਮਜ਼ ਦੀਆਂ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਮੁਤਾਬਕ, ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦੀ ਮੋਸਾਦ ਜਾਸੂਸੀ ਏਜੰਸੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ ਵੀ ਈਰਾਨੀ ਹਮਲਿਆਂ ਦੀ ਲਪੇਟ ਵਿੱਚ ਆਇਆ। ਈਰਾਨ ਨੇ ਵੀ ਨੁਕਸਾਨ ਸਹਿਣ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਜਿੱਤ ਸੀ 400 ਕਿਲੋ 60% ਸੰਵਰਧਿਤ ਯੂਰੇਨੀਅਮ ਨੂੰ ਅਮਰੀਕੀ ਅਤੇ ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਹਮਲਿਆਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਫੋਰਡੋ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਪਲਾਂਟ ਤੋਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਥਾਂ ’ਤੇ ਪਹੁੰਚਾ ਦੇਣਾ। ਇਹ ਯੂਰੇਨੀਅਮ, ਜਿਸ ਨਾਲ 10 ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਬੰਬ ਬਣ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਅਗਲੀਆਂ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਡੀਲਾਂ ਵਿੱਚ ਈਰਾਨ ਦਾ ਜੇਤੂ  ਪੱਤਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਦਾਅਵੇ ਕਿੰਨੇ ਸਚੇ

ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਡੋਨਾਲਡ ਟਰੰਪ ਨੇ ਜੰਗਬੰਦੀ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜਿੱਤ ਦੱਸਿਆ, ਪਰ ਰਾਇਟਰਜ਼ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਕ, ਅਮਰੀਕੀ ਬੀ-2 ਸਟੀਲਥ ਬੰਬਰਾਂ ਨੇ ਈਰਾਨ ਦੇ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਅੱਡਿਆਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਬਾਹ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਈਰਾਨ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਸਿਰਫ 1-2 ਮਹੀਨਿਆਂ ਲਈ ਪਿੱਛੇ ਧੱਕਿਆ ਗਿਆ।

ਮਾਹਿਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਕਤਰ ਅਤੇ ਇਰਾਕ ਵਿੱਚ ਫੌਜੀ ਅੱਡਿਆਂ ’ਤੇ ਈਰਾਨੀ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਹਮਲਿਆਂ ਨੇ ਟਰੰਪ ਨੂੰ ਸੋਚਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਜੰਗ ਮਹਿੰਗੀ ਪਵੇਗੀ।ਜੰਗ ਨਾ ਰੋਕੀ ਤਾਂ ਚੀਨ ਤੇ ਰੂਸ ਇਸ ਜੰਗ ਵਿਚ ਨਿਤਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।ਆਰਥਿਕ ਤਬਾਹੀ ਤੇ ਜੰਗ ਵਿਚ ਫਸਣ ਦੇ ਡਰ ਤੋਂ ਟਰੰਪ ਨੂੰ ਇਹ ਸਟੈਂਡ ਲੈਣਾ ਪਿਆ।

ਮੋਸਾਦ ਦੀ ਤਾਕਤ - ਸਰਜੀਕਲ ਸਟ੍ਰਾਈਕਸ ਜਾਂ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਪਰਾਧ?

1949 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਮੋਸਾਦ, ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦੀ ਜਾਸੂਸੀ ਏਜੰਸੀ ਹੈ।  ਇਹ ਸੰਸਥਾ ਗੁਪਤ ਕਾਰਵਾਈਆਂ, ਸਰਜੀਕਲ ਸਟ੍ਰਾਈਕਸ, ਅਤੇ ਤਕਨੀਕੀ ਹਮਲਿਆਂ ਦੀ ਮਾਹਿਰ ਹੈ। ਸੀਐਨਐਨ ਅਤੇ ਗਾਰਡੀਅਨ ਦੀਆਂ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਮੁਤਾਬਕ, ਮੋਸਾਦ ਨੇ 1960 ਵਿੱਚ ਨਾਜ਼ੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਐਡੋਲਫ ਆਈਕਮੈਨ ਨੂੰ ਅਰਜਨਟੀਨਾ ਤੋਂ ਅਗਵਾ ਕੀਤਾ, 2018 ਵਿੱਚ ਤਹਿਰਾਨ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਚੋਰੀ ਕੀਤੇ, ਅਤੇ 2020 ਵਿੱਚ ਈਰਾਨੀ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਵਿਗਿਆਨੀ ਮੋਹਸੇਨ ਫਖਰੀਜ਼ਾਦੇਹ ਨੂੰ ਏਆਈ-ਸੰਚਾਲਿਤ ਮਸ਼ੀਨ ਗੰਨ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ। 2024 ਵਿੱਚ ਹਮਾਸ ਦੇ ਨੇਤਾ ਇਸਮਾਈਲ ਹਾਨੀਆ ਦੀ ਤਹਿਰਾਨ ਵਿੱਚ ਹੱਤਿਆ ਅਤੇ ਲੇਬਨਾਨ ਵਿੱਚ ਹਿਜ਼ਬੁੱਲ੍ਹਾ ਦੇ ਪੇਜਰ-ਵਾਕੀ-ਟਾਕੀ ਵਿਸਫੋਟਾਂ ਨੇ ਮੋਸਾਦ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆਂਦਾ।

ਪਰ ਇਜਰਾਈਲ ਤੇ ਇਰਾਨ ਵਿਚਾਲੇ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮੋਸਾਦ ਨੂੰ ਵੀ ਨੁਕਸਾਨ ਸਹਿਣਾ ਪਿਆ। ਅਲ ਜਜ਼ੀਰਾ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਕ, ਈਰਾਨੀ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਹਮਲਿਆਂ ਨੇ ਮੋਸਾਦ ਦੇ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਇਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦੀ ਜਾਸੂਸੀ ਸਮਰੱਥਾ ’ਤੇ ਸਵਾਲ ਉੱਠੇ। ਮੋਸਾਦ ਦੀਆਂ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਨੇ ਈਰਾਨ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਇਆ, ਪਰ ਈਰਾਨ ਦੇ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੋਕਣ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹੀ। ਗਲੋਬਲ ਟਾਈਮਜ਼ ਮੁਤਾਬਕ, ਈਰਾਨ ਨੇ ਮੋਸਾਦ ਦੀ ਘੁਸਪੈਠ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਕੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕੀਤਾ।  ਈਰਾਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਜਬੂਤੀ ਅਤੇ ਰੂਸ-ਚੀਨ ਦੇ ਅਸਿੱਧੇ ਸਮਰਥਨ ਨਾਲ ਮੋਸਾਦ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸੀਮਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

 ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ’ਤੇ ਜੰਗ ਦਾ ਬੋਝ - ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਹਿੱਲੀਆਂ?

ਇਕਨੋਮਿਕ ਟਾਈਮਜ਼ ਅਤੇ ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਮੁਤਾਬਕ, ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦੀ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਜੰਗ ਦੇ ਬੋਝ ਹੇਠ ਦੱਬ ਰਹੀ ਹੈ। 2024 ਵਿੱਚ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦਾ ਸੈਨਿਕ ਖਰਚ 46.5 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਸੀ, ਜੋ ਜੀਡੀਪੀ ਦਾ 8.8% ਸੀ। 2025 ਦੇ 215 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਦੇ ਬਜਟ ਵਿੱਚ 38.6 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਸਿਰਫ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਹਨ। ਈਰਾਨ ਦੇ ਹਮਲਿਆਂ ਨੇ ਹਾਈਫਾ ਵਿੱਚ 61 ਇਮਾਰਤਾਂ ਅਤੇ ਤੇਲ ਰਿਫਾਇਨਰੀ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰਕੇ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦੀ ਊਰਜਾ ਸਪਲਾਈ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ।ਪਹੁੰਚਾਇਆ। ਵਰਕ ਪਰਮਿਟ ਰੱਦ ਹੋਣ ਨਾਲ ਨਿਰਮਾਣ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸੈਕਟਰ ਠਪ ਹੋ ਗਏ, ਅਤੇ ਵੈਟ 17% ਤੋਂ 18% ਵਧਣ ਨਾਲ ਜਨਤਾ ’ਤੇ ਬੋਝ ਵਧਿਆ।

ਈਰਾਨ ਦੀ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਦੀ ਮਾਰ ਹੇਠ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਸ ਜੰਗ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਹੋਰ ਢਾਹ ਲਾਈ। ਪਰ ਈਰਾਨ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਜਿੱਤ ਸੀ ਉਸ ਦਾ 400 ਕਿਲੋ ਯੂਰੇਨੀਅਮ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣਾ, ਜੋ ਅਗਲੀਆਂ ਸਿਆਸੀ ਚਾਲਾਂ ਲਈ ਉਸ ਦਾ ਹਥਿਆਰ ਹੋਵੇਗਾ। 

ਜੰਗਬੰਦੀ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦੀ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ’ਤੇ ਵਧਦਾ ਦਬਾਅ ਸੀ। ਵਾਲ ਸਟਰੀਟ ਜਰਨਲ ਮੁਤਾਬਕ, ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦੀ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਅਤੇ ਆਇਰਨ ਡੋਮ ’ਤੇ ਪੈ ਰਿਹਾ ਦਬਾਅ, ਅਤੇ ਏਅਰੋ-3 ਇੰਟਰਸੈਪਟਰਜ਼ ਦੀ ਕਮੀ ਨੇ ਨੇਤਨਯਾਹੂ ਨੂੰ ਜੰਗਬੰਦੀ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ। 

 ਅਖੰਡ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦਾ ਸੁਪਨਾ - ਸੁਰੱਖਿਆ ਜਾਂ ਸਿਆਸੀ ਉਲਝਣ?

ਅਖੰਡ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦਾ ਸੁਪਨਾ, ਜੋ ਹਿਬਰੂ ਬਾਈਬਲ ਦੇ “ਪ੍ਰੋਮਿਸਡ ਲੈਂਡ” ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੈ, ਯਹੂਦੀਆਂ ਦੀ ਸਦੀਆਂ ਪੁਰਾਣੀ ਖਾਹਿਸ਼ ਹੈ। 1948 ਵਿੱਚ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਨੇ ਇਸ ਸੁਪਨੇ ਨੂੰ ਹਕੀਕਤ ਦਾ ਰੰਗ ਦਿੱਤਾ, ਪਰ ਇਸ ਨੇ ਅਰਬ-ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਸੰਘਰਸ਼ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਅਲ ਜਜ਼ੀਰਾ ਅਤੇ ਗਾਰਡੀਅਨ ਮੁਤਾਬਕ, ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦੀਆਂ ਨੀਤੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਵੈਸਟ ਬੈਂਕ ਅਤੇ ਗਾਜ਼ਾ ’ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ, ਨੇ ਇਸ ਸੁਪਨੇ ਨੂੰ ਸਿਆਸੀ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਉਲਝਣ ਵਿੱਚ ਫਸਾ ਦਿੱਤਾ।ਈਰਾਨ ਨਾਲ ਜੰਗ ਨੇ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਹੋਰ ਮੁਸ਼ਕਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਮੋਸਾਦ ਦੀਆਂ ਸਰਜੀਕਲ ਸਟ੍ਰਾਈਕਸ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕੀ ਸਮਰਥਨ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਈਰਾਨ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੁਕਿਆ ਨਹੀਂ। ਰੂਸ ਅਤੇ ਚੀਨ ਨੇ ਈਰਾਨ ਦੀ ਅਸਿੱਧੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀਆਂ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ’ਤੇ ਪਾਣੀ ਫੇਰ ਦਿੱਤਾ। ਗਲੋਬਲ ਟਾਈਮਜ਼ ਮੁਤਾਬਕ, ਜੇ ਰੂਸ ਅਤੇ ਚੀਨ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ, ਤਾਂ ਸਥਿਤੀ ਵਿਸ਼ਵ ਜੰਗ ਵੱਲ ਵਧ ਸਕਦੀ ਸੀ।ਭਾਰਤ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰੀਏ, ਤਾਂ ਉਹ ਇਸ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਪਰ ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਅਸਥਿਰਤਾ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਊਰਜਾ ਸਪਲਾਈ ਅਤੇ ਵਪਾਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਨੇ ਨਿਰਪੱਖ ਸਟੈਂਡ ਰੱਖਿਆ, ਪਰ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਇਕਪਾਸੜ ਨੀਤੀਆਂ ’ਤੇ ਸਵਾਲ ਨਾ ਉਠਾਉਣ ਕਰਕੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੰਚ ’ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਕਮਜ਼ੋਰ ਰਹੀ। 

 ਜਿੱਤ ਦਾ ਤਾਜ ਕਿਸਦੇ ਸਿਰ?

ਇਸ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸਪੱਸ਼ਟ ਜੇਤੂ ਨਹੀਂ। ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਨੇ ਈਰਾਨ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਇਆ, ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ’ਤੇ ਭਾਰੀ ਬੋਝ ਪਿਆ। ਈਰਾਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸੰਪ੍ਰਭੂਤਾ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਯੂਰੇਨੀਅਮ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਿਆ, ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਹੋਰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਈ ਹੈ। ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਜੰਗਬੰਦੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜਿੱਤ ਦੱਸਿਆ, ਪਰ ਟਰੰਪ ਦੀਆਂ ਇਕਪਾਸੜ ਫੌਜੀ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ’ਤੇ ਅਮਰੀਕੀ ਕਾਂਗਰਸ ਅਤੇ ਜਨਤਾ ਵਿੱਚ ਵਿਰੋਧ ਵਧਿਆ। ਰੂਸ ਅਤੇ ਚੀਨ ਨੇ ਅਸਿੱਧਾ ਸਮਰਥਨ ਦੇ ਕੇ ਈਰਾਨ ਨੂੰ ਬਚਾਇਆ, ਪਰ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਨਹੀਂ ਆਏ।